,

Παροπλισμένοι στη μέση: Πώς τα άκρα κατάφεραν τελικά να κυριαρχήσουν

Μια άποψη για τη χαμένη τέχνη της μετριοπάθειας, με αφορμή το #metoo και το μακεδονικό

me too, Time's Up και Μακεδονικό: Κι όμως, συνδέονται

Παρακολουθώ τους τελευταίους μήνες με μαζοχιστικό ενδιαφέρον τους καλπασμούς του κινήματος #MeToo από τη γόνιμη περιοχή της ανθρωπιστικής δράσης στην άναρχη χώρα της έμφυλης δίωξης και του τυφλού, σχεδόν φονταμενταλιστικού δικαιωματισμού.

Μέσα σε λίγο καιρό, το αίτημα για προστασία των γυναικών από την παρενόχληση και την κακοποίηση μετατράπηκε σε άναρθρη κραυγή ενάντια σε όσους αρνούνται να θεωρήσουν την καταγγελία από μόνη της ως επαρκή προϋπόθεση για την καταδίκη. Και πέρα από αυτό, όμως, ένα πωρωμένο κύμα φεμινιστών σκάει πλέον με νεοκομμουνιστικού τύπου ορμή πάνω σε όποιον τολμήσει να σκεφτεί αυτόνομα, αντί να ενωθεί μαζί του και να κατονομάσει την πατριαρχία γενικά κι αόριστα ως υπεύθυνη για κάθε τι κακό. Ακόμα και για τις αποφάσεις που οι γυναίκες παίρνουν συνειδητά αλλά αργότερα τις μετανιώνουν.

Εν μέσω ενός κλίματος μεταμοντέρνου σχετικισμού κατά το οποίο ως παρενόχληση μπορεί να λογιστεί οτιδήποτε δυσαρεστεί αυτόν που την επικαλείται (όπως ξεχείλωσε η έννοια φασισμός πριν λίγα χρόνια), πριν λίγες μέρες, η Oprah διοργάνωσε ένα πάνελ με τις opinion leaders του Time’s Up. Μία εξ αυτών ρωτήθηκε πότε το φλερτ ξεπερνάει το όριο και πώς υπολογίζουμε την αντιστοιχία τιμωρίας και παραπτώματος. Λες και το τελευταίο είναι υποκειμενικό, λες και δεν υπάρχουν νόμοι. Αυτή αποκρίθηκε (στοχαστικότατα) ότι “ίσως να μην υπάρχει ακόμα απάντηση γι’ αυτή την ερώτηση”. Πόσο βολικό! Ας καταγγείλουμε αβέρτα, λοιπόν, κι όποιον πάρει ο χάρος. Αρκεί το θυμικό μας να εκτονώνεται, είτε λαμβάνει χώρα αγενές φλερτ είτε βιασμός. Άλλωστε οι άντρες είναι γουρούνια, μην κολλάμε σε technicalities.

Στο μεταξύ, ο Kevin Spacey διαγράφεται -εικονοκλαστικά σχεδόν- από ήδη γυρισμένη ταινία του, και αντικαθίσταται, λες κι αυτό θα αναιρέσει όσα ενδεχομένως έκανε ή θα προλάβει όσα απεργάζονται άλλοι σαν αυτόν. Κάποιοι (βλ. Justin Timberlake, Meryl Streep) στοχοποιούνται επειδή στήριξαν μεν το κίνημα, αλλά τόλμησαν να συνεργαστούν με άτομα που το κίνημα δεν εγκρίνει ή δεν μίλησαν εναντίον των ατόμων αυτών (φυσικά, το δικαίωμα στη μακροχρόνια σιωπή αναγνωρίζεται μόνο στα φερόμενα ως θύματα). Άλλοι, πάλι, κατηγορούνται χωρίς να έχουν κάνει τίποτα (Aziz Ansari) με μόνο επιχείρημα ότι το φερόμενο ως θύμα αισθάνθηκε άβολα μαζί τους κατά τη συναινετική τους επαφή. Τώρα που βρήκαμε παπά, ας θάψουμε πέντε-έξι, με λίγα λόγια.

Κι εκεί που έμεινα να απορώ με την έλλειψη μέτρου και φρόνησης πάνω σε ένα τόσο σημαντικό ζήτημα, μια έλλειψη που βασικά ζημιώνει τα ίδια τα θύματα της παρενόχλησης τσουβαλιάζοντάς τα με μη θύματα και κοινούς social justice warriors που αποζητούν λίγη από την “αίγλη” του αδικημένου, έστρεψα το βλέμμα στην Ελλάδα:

Εδώ, γνωστή ηθοποιός δέχεται επίθεση από γνωστό ηθοποιό στο καμαρίνι της, μπροστά σε μάρτυρες(!). Μεταφέρεται στο νοσοκομείο, εξετάζεται, τα τραύματα πιστοποιούνται και τυπικά. Κι όμως, η πρώτη αντίδραση της ιδιοκτήτριας του θεάτρου όπου δουλεύουν τα πρόσωπα του περιστατικού, είναι να κρατήσει ίσες αποστάσεις, διερωτώμενη μάλιστα δημοσίως “εμένα ποιος θα μου ζητήσει συγγνώμη γι’ αυτό που έγινε στο θέατρό μου;”. Ηθοποιοί του θιάσου σπεύδουν να μας επισημάνουν ότι πρόσεξαν γρατζουνιές και στον θύτη (σα να μιλάμε για συγκρίσιμα μεγέθη!), ενώ ο ίδιος ο θύτης φιλοξενείται σε τηλεοπτικές εκπομπές σαν παρεξηγημένο παιδί και απαιτεί συγγνώμη από το θύμα του για την διαπόμπευσή του! Στο ίντερνετ, εννοείται, δεκάδες απίθανοι τύποι (άνδρες και γυναίκες) επιτίθενται στην ηθοποιό (!) γιατί, προφανώς, ως γυναίκα προκάλεσε, έφταιξε, βυσσοδόμησε.

Πάνω κάτω την ίδια περίοδο, δημοσιογράφος σοβαρού μέσου θέτει ενδυματολογικές προδιαγραφές για το παραδεκτό της διαμαρτυρίας ενάντια στην παρενόχληση (με αφορμή το Time’s Up και τις Χρυσές Σφαίρες), στηλιτεύοντας τα αποκαλυπτικά φορέματα! Το ότι η ουσία της διαμαρτυρίας έγκειται ακριβώς στο δικαίωμα να φοράει κανείς ό,τι θέλει χωρίς να διατρέχει κίνδυνο, δεν του πέρασε καν από το μυαλό. Ή, ακόμη χειρότερα, μπορεί και να του πέρασε, αλλά δεν τον ένοιαξε.

Εξωφρενικό; Ναι. Και παράλληλα, η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος. Οι ακρότητες παίζουν πινγκ-πονγκ κι όποιος έχει την ατυχία να βρίσκεται ενδιάμεσα τρώει το μπαλάκι στη μούρη.

Το μακεδονικό ζήτημα, τώρα, απλώθηκε στη δημόσια σφαίρα με τον ίδιο διπολικό τρόπο. Μπορείς να είσαι ή γραφικός εθνικιστής με περικεφαλαία, δηλαδή, ή μια κυνική σνομπαρία που απορρίπτει αφ’ υψηλού κάθε “πατριωτικό” ζήτημα ως σημάδι χρυσαυγιτισμού. Για κάποιον λόγο, αποκλείεται να θεωρείς το θέμα σημαντικό χωρίς να ασπάζεσαι σοβινιστικά δόγματα ελληνικής υπεροχής έναντι πάντων – και αποκλείεται εξίσου να απεχθάνεσαι ανιστόρητους Ελληναράδες χωρίς να “υποτιμάς τη λαϊκή βούληση”.

Πιστεύω ότι η παρενόχληση (και η μικρή και η μεγάλη) δεν έχει καμία θέση στην κοινωνία, όμως δεν πιστεύω σε εκ προοιμίου ενόχους, σε φορτισμένες συνθηματολογίες, στην αυταξία της στοχοποίησης και στο δίκαιο του μαζικού θυμού. Μου προκαλούν αποστροφή οι ναρκισσιστικές φαντασιώσεις περί φτωχής Ελλαδίτσας που την επιβουλεύεται το σύμπαν για το κάλλος και την ιστορία της, όμως δε νομίζω πως είναι ιδιαίτερα έξυπνο να αντιμετωπίζονται ελαφρά τη καρδία τα επιμέρους τμήματα του brand της -μεταξύ των οποίων και η Μακεδονία ως όνομα (με τα παρελκόμενά του). Το γράφω πρώτη φορά τώρα και μού φαίνεται απίστευτο που δεν το ’χω δει γραμμένο πουθενά αλλού. Δεν μου φαίνεται απαραίτητα έξυπνο ή σωστό, αλλά παράδοξα αντιδημοφιλές.

Η περιοχή ανάμεσα στα άκρα είναι πιο φτενή από ποτέ. Οι συνδυαστικές θέσεις κρίνονται πια ως μη-θέσεις, -υπάρχεις μόνο αν διαλέξεις πλευρά. Γιατί, όμως, τα άκρα κατάφεραν να τραβήξουν τόσο κόσμο στην αγκαλιά τους, μετατρέποντας τη μεσότητα σε επισφαλές πεδίο έκφρασης απολιτίκ φλώρων;

Δεν απαιτεί ιδιαίτερη σοφία να καταλάβει κανείς -εφόσον θέλει να το καταλάβει- πού οφείλεται η κυριαρχία των άκρων σήμερα: Σήμερα, που η πρόσβαση στην πληροφορία είναι ευκολότερη από ποτέ και που οι λόγοι να μην φανατίζεσαι βρίσκονται παντού (είτε ως καταγεγραμμένα ιστορικά παραδείγματα είτε ως κοινή πείρα), οι άνθρωποι σκέφτονται ολοένα και λιγότερο. Γιατί η αφθονία των πηγών γνώσης τούς κάνει να την σνομπάρουν και να την υποτιμούν, όπως υποτιμούμε κάθε τι τη στιγμή που το έχουμε.

Τα άκρα είναι αυτά που έρχονται όταν ταμπουρώνεσαι σε δόγματα. Σε μονοδιάστατες επιλογές. Στο ή έτσι ή τίποτα. Δίνουν εύκολες απαντήσεις σε σύνθετες ερωτήσεις. Και σε γλιτώνουν από τον κόπο της αμφισβήτησης, του εαυτού σου και των άλλων. Είσαι σίγουρος για το δίκιο σου, είσαι σίγουρος για το άδικό τους. Και πορεύεσαι ήρεμος, ακόμη κι αν η ηρεμία της βεβαιότητάς σου εγκυμονεί την καταστροφή όλων. Ποιος νοιάζεται όμως; Όταν έρθει η καταστροφή, θα πεις ότι έφταιγαν οι άλλοι.


Άρης Αλεξανδρής