,

Το Annihilation είναι ένα όργιo της φαντασίας που θα πάει τη σκέψη σου αρκετά βήματα πιο πέρα

Σε περίπτωση που ψάχνατε ένα νέο εγκεφαλικό κέντρισμα, μετά το Arrival

Annihilation, μια ταινία για να σου φαρδύνει το μυαλό

Τις προάλλες, έγραψα για το Altered Carbon ότι αποτελεί ένα δείγμα επιστημονικής φαντασίας άψυχο, χωρίς απώτερο νόημα και ουσία. Είναι ένα θέαμα εντυπωσιακό που τραβάει το μάτι, αλλά δεν εγκλωβίζει το μυαλό ούτε το πηγαίνει παραπέρα. Αργότερα, άρχισα να έχω αμφιβολίες για την αυστηρή κρίση μου. Μήπως τα παραείπα; Στέκει να αντιμετωπίζω τόσο φιλοσοφικά ένα προϊόν του Netflix, φτιαγμένο εξ ορισμού σαν high budget τηλεοπτικό fast food; Ευτυχώς, προχθές είδα το Annihilation και σιγουρεύτηκα ότι δεν υπάρχει λόγος να στερώ μπόι απ’ το κριτήριό μου. Γιατί πάντα βρίσκεται κάτι που το δικαιώνει.

Σε μια εκκενωμένη ακτή στον αμερικανικό νότο (;) παρατηρείται ένα μεταφυσικό φαινόμενο: Μια ψυχεδελική κι ολοένα διευρυνόμενη αχλή καλύπτει μιαν ολόκληρη περιοχή αποκλείοντάς τη μυστηριωδώς απ’ τον υπόλοιπο κόσμο. Ο κυβερνητικός μηχανισμός βρίσκεται επί ποδός, αλλά κανείς δεν ξέρει τι συμβαίνει μέσα στην Area X, αφού όσοι επιχειρούν να την εξερευνήσουν δεν γυρνούν ποτέ πίσω. Μέχρι που η βιολόγος Lena (Natalie Portman) μαζί με άλλες τέσσερις γυναίκες επιστήμονες αποφασίζουν να δοκιμάσουν την τύχη τους, -στην πραγματικότητα την ατυχία τους-, και να εξερευνήσουν αυτές το φαινόμενο, διεισδύοντας στην τρομακτική ζώνη με όπλο τις γνώσεις και την κλίση τους στον κίνδυνο.

Οι πέντε γυναίκες έρχονται αντιμέτωπες με μια σουρεαλιστική κατάσταση σαν τεκνικολόρ παραίσθηση. Ζώα με ανθρώπινες ιδιότητες, αλλόκοτα φυτά, ανθρώπινοι κλώνοι, -ένα σωρό παραδοξότητες βγαλμένες από ταραχώδη ύπνο ανακύπτουν με περίεργη φυσικότητα στον δρόμο τους, θέτοντας περισσότερα ερωτήματα απ’ όσα απαντούν και σπρώχνοντας τη λογική τους στα ακρότατα σημεία της. Τι σημαίνει τελικά αυτό το φαινόμενο, πού οφείλεται και πού οδηγεί; Αυτό καλούμαστε να επεξεργαστούμε κι εμείς, μισο-επιστημονικά μισο-μυθοπλαστικά, αλλά σε κάθε περίπτωση με γνήσια απορία.

Το καταπληκτικό με το Annihilation δεν είναι η επένδυσή του στον παράγοντα του σοκ, αλλά ο σατανικός σχεδόν τρόπος κατά τον οποίο η επιστημονική του φαντασία προκύπτει οργανικά απ’ το ανεξερεύνητο της ανθρώπινης συνθήκης. Στην Area X συμβαίνει κάτι υπερβατικό και πρωτόγνωρο, αλλά θεωρητικά γήινο και φιλοσοφικά ενδιαφέρον. Τι θα γινόταν αν το ανθρώπινο dna μεταβαλλόταν με τρόπο ανέλεγκτο απ’ τον άνθρωπο; Αν στοιχεία του γενετικού μας κώδικα διαθλόνταν ακανόνιστα στη φύση, δημιουργώντας νέες μορφές ύπαρξης;

Οι άνθρωποι συνηθίζουμε να πιστεύουμε ότι ο αντίποδας του γήρατος και του θανάτου είναι η αθανασία (“το γήρας είναι ένα ψεγάδι των γονιδίων μας”, λέει περισπούδαστα η Lena στην αρχή). Μπορεί, όμως, η πολυπόθητη εξέλιξη του είδους να μην είναι η αφθαρσία του, όπως αλαζονικά αρέσκεται το ίδιο να πιστεύει, αλλά η διάσπαση και η επιστροφή του στη φύση με απίθανους -δημιουργικότατους ωστόσο!- τρόπους. Μπορεί το μέλλον να μην είναι η επιβίωση όπως την οραματιζόμαστε, αλλά ο αφανισμός μας (annihilation) όπως δεν έχουμε τα εφόδια (ή τη φαντασία) να εικάσουμε.

Το τραυματικό δε παρελθόν των γυναικών που εμπλέκονται στην ιστορία, σε συνδυασμό με τον ζήλο τους να πέσουν με τα μούτρα στη δυσοίωνη περιπέτεια, λειτουργεί σαν ιστορική υπενθύμιση της αρχέγονης ροπής του ανθρώπου στην αυτοκαταστροφή του, δίνοντας κι έναν ειρωνικό τόνο στην όλη καταστροφολογία. Δεν είναι απλώς ότι το μέλλον ενδέχεται να μας επιφυλάσσει έναν ωραιότατο όλεθρο. Είναι ότι κι εμείς οι ίδιοι μπορεί κατά βάθος να τον αποζητούμε, λες και κάποια κυτταρική σοφία που ο πολιτισμός πασχίζει να καταπνίξει, γνωρίζει ότι το τέλος είναι κάτι εύλογο, λυτρωτικό και αναπόδραστο.

Όλη η ιστορία είναι μια δημιουργική υπόθεση πάνω στις πολυπλόκαμες εκδοχές του ανθρώπινου μέλλοντος, με άξονα τη φύση του ανθρώπου που παραμένει βαθιά προβληματική και σε μεγάλο βαθμό ανέγγιχτη από τα γνωστικά μας εργαλεία. Ό,τι νομίζουμε πως κατακτούμε, μπορεί κάλλιστα να είναι ένα σαρδόνιο αστείο εις βάρος μας απ’ όσα δεν θα κατακτήσουμε ποτέ και απειλούν να μας φάνε πριν καν προλάβουμε να τα μυριστούμε. Ο άνθρωπος βαδίζει προς την καταστροφή του πιστεύοντας αφελώς ότι του αξίζει κάτι καλύτερο. Αλλά η φύση δεν λογαριάζει αξίες. Αυτορρυθμίζεται.

Tο τέλος του Annihilation έχει κάτι ιδιαζόντως τρομακτικό. Απουσία τρόμου. Η κορύφωση της ταινίας, το σημείο όπου η πηγή του “κακού” φανερώνεται, δεν έχει τίποτα το παραδοσιακά φοβιστικό. Είναι ένα ουδέτερο αίνιγμα, μια άσκηση φυσικής με άγνωστες παραμέτρους. Η ολική καταστροφή που όλα τα επιμέρους στοιχεία της πλοκής προοιωνίζονται, δεν έρχεται. Ο τελικός κίνδυνος δεν αποβαίνει μοιραίος, το περιβόητο shimmer εξαφανίζεται, η δε πρωταγωνίστρια γλιτώνει τον θάνατο. Αυτά όμως δεν συμβαίνουν υπό μορφή σωτηρίας, δεν πρόκειται για μια ακόμη κλισέ νίκη του “καλού”. Τα γεγονότα εγγράφονται σαν ένα είδος σποράς. Προγευόμαστε μια εκδοχή της εξέλιξής μας, ένα σύνθετο ενδεχόμενο του τι μπορεί να εγκυμονεί ο κόσμος μας, κι έπειτα αφηνόμαστε στις σκέψεις μας εν αναμονή μιας βλάστησης.

Και όσο κρατάει αυτή η διεργασία, η πραγματικότητα έχει ήδη προλάβει να μπλεχτεί με τον κινηματογραφικό μύθο, αξεδιάλυτα. Την πατήσαμε. Το Annihilation έχει πια φυτευτεί μέσα μας.

Άρης Αλεξανδρής