,

The Sopranos-11 Χρόνια Μετά: Όσα έμαθα από τον μπαμπά όλων των σειρών

Γκανγκστεριλίκι, παραβατικότητα και φιλοσοφικά αποστάγματα

The Sopranos: Λίγα λόγια 11 χρόνια μετά

Συμβαίνει κάτι παράξενο με τις τέσσερις-πέντε εκείνες σειρές που θεωρούνται όχι απλά classics, αλλά κάτι σαν μπαμπάδες όλων των σειρών – και μιας ολόκληρης τηλεοπτικής κουλτούρας και κληρονομιάς: Ανταποκρίνονται στη φήμη τους. Δεν πρόκειται για παραφούσκωμα από στόμα σε στόμα ή εκ των υστέρων εξιδανίκευση. Είναι όντως σοκαριστικά καλές. Δεν θα ξεχάσω ποτέ το τελευταίο επεισόδιο του Six Feet Under, για παράδειγμα. Με είχαν προϊδεάσει γι’ αυτό τόσο επίμονα και προπαγανδιστικά, που είχα ξενερώσει πρόωρα και δεν περίμενα να με αγγίξει ούτε στο ελάχιστο. Και τελικά έκλαιγα σα να ‘χα πάρει εν αγνοία μου το χάπι του κλάματος.

Πριν λίγες μέρες τέλειωσα το The Sopranos (πλέον είμαι σίγουρος ότι οι απαντήσεις βρίσκονται όλες στα κλασικά βιβλία, στον κλασικό κινηματογράφο, στις κλασικές σειρές κ.ο.κ.) και έζησα ένα δεύτερο Six Feet Under, όχι με την ίδια ένταση αλλά με το ίδιο βάθος. Ξανά, ήταν από εκείνα τ’ αβίαστα βιωματικά θεάματα που μοιάζουν σα να κουβαλάνε μέσα τους ολόκληρη τη ζωή. Όχι στην πλοκή και τα τεκταινόμενα, αλλά στον ιστό γύρω από αυτά. Στις λεπτομέρειες και την επίγευσή τους.

Εν συντομία, τι μου έμεινε από την ψυχανάλυση έξι κύκλων:

Όλοι μπορεί να σε προδώσουν. Ακόμη κι αυτοί που σε αγαπούν και τυπικά έχουν κάθε λόγο να μην το κάνουν. Γιατί η προδοσία δεν προϋποθέτει δόλο, όπως συνηθίζουμε να πιστεύουμε προκειμένου να την εκλογικεύσουμε και να τη χρυσώσουμε κάπως. Δεν εξυφαίνεται, δηλαδή, αποκλειστικά σε σκοτεινά υπόγεια από νοσηρά μυαλά ταγμένα στο κακό. Η προδοσία είναι το μοιραίο παιδί των αλληλοσυγκρουόμενων συμφερόντων. Και κανείς ποτέ δεν τη γλιτώνει, έστω στην ήπια μορφή της. Θα την πάθεις κάποια στιγμή, επειδή κάποιος θα βάλει κάποιον ή κάτι πάνω από σένα και δεν θα αντέξει να σ’ το πει.

Θα γλιτώναμε σημαντικό χρόνο γκρίνιας και σύγχυσης, αν παραδεχόμασταν ότι γίνεται μια χαρά να μισείς και ν’ αγαπάς το ίδιο άτομο ταυτόχρονα. Δεν υπάρχει κάτι αντιφατικό σ’ αυτό· αντιφατική είναι η αυτοδιάψευση του να αρνείσαι πως νιώθεις αυτό που νιώθεις.

Πολλά κλισέ λέγονται για το στυλ και τα ρούχα, αλλά ένα τουλάχιστον από αυτά ισχύει οπωσδήποτε: Χοντρός, αδύνατος, ψηλός, κοντός, όμορφος, άσχημος, δεν έχει σημασία. Για να δείξει πάνω σου κουστούμι πρέπει να σου πετύχουν το fit και το ύφος, και πρέπει να σου πετύχουν ταυτόχρονα.

Όλη η ζωή είναι μια πολυπρόσωπη και κυκλική κίνηση από και προς τη μάνα μας.

Η φιλία είναι στην πραγματικότητα εντελώς συγκυριακή, κάτι σαν πλατωνικός έρωτας συμφέροντος. Την περιβάλλουμε με τιμές και δόξα για να μη χρειαστεί να παραδεχτούμε πόσο αβαθής είναι και πόσο ασταθείς είμαστε εμείς οι ίδιοι. Αυτό δεν σημαίνει πως είναι ασήμαντη ή άσκοπη. Σημαίνει ότι, όπως και κάθε άλλη σχέση, υπόκειται κι αυτή σε ευμετάβλητες συνθήκες (σαν το γούστο, τους στόχους, το κέρδος, τη διάθεση, τα ενδιαφέροντα, την επικαιρότητα), άρα η διάρκειά της είναι κυρίως θέμα τύχης.

Ανάλογα με το πού στέκεται, ο καθένας διακρίνει το όριο ηθικής-ανηθικότητας σε διαφορετικό σημείο, κι αυτή δεν είναι μια παρανόηση που γίνεται απαραίτητα επίτηδες, δηλαδή συμφεροντολογικά. Ούτε κατ’ ανάγκην από βλακεία. Πολλές φορές, η ζωή απλώς καθορίζει το κριτήριό σου (κι εσένα ολόκληρο) πριν προλάβεις να αυτοπροσδιοριστείς. Και την περνάς βλέποντας τον κόσμο μέσα από προβληματικά μάτια επειδή δεν μπορείς να κάνεις αλλιώς.

Η ψυχανάλυση, όσο θαυμαστή κι αν είναι, δεν σε φέρνει εγγύτερα στη λύση του προβλήματός σου. Σου προσφέρει προνομιακή θέση για να το παρακολουθήσεις και να το καταλάβεις. Σε φέρνει, δηλαδή, πιο κοντά στο πρόβλημα. Το αν θα το διευθετήσεις είναι εντελώς άλλο θέμα. Πράγμα που μας οδηγεί στο ότι

Δεν μπορείς να σώσεις κανέναν με το ζόρι. Σώζεται μόνο όποιος έχει πάρει απόφαση ότι θέλει να σωθεί.

Δεν μπορείς να καταρρίψεις μια πλάνη χωρίς να την αντικαταστήσεις προσωρινά έστω με κάποια άλλη. Ας πούμε, αυτός που παλεύει να σωθεί από τον εαυτό του πρέπει οπωσδήποτε να πιστέψει πως κάτι τέτοιο είναι δυνατόν μέχρι να βρει τη δύναμη να καταλάβει πως είναι αδύνατον. Ο εαυτός σου πάντα θα σε κατατρώει, μέχρι να πετύχεις μια βιώσιμη ισορροπία ανάμεσα σε σένα κι αυτόν.

Η άρνηση δεν είναι γνώρισμα μόνο των ηλιθίων αλλά και των έξυπνων που είναι αποφασισμένοι να επιβιώσουν χαρούμενοι παρ’ όλη τη σαπίλα που τους περιβάλλει.

Φταίμε για όσα μας πάνε στραβά πολύ περισσότερο απ’ ό,τι πιστεύουμε ότι φταίμε. Ο λόγος που δεν μας κατηγορούμε και τόσο (όσο π.χ τους άλλους ή το σύμπαν) είναι ότι κάπου στην πορεία ξεχάσαμε τι επιλογές κάναμε κι ότι, μέσες άκρες, εμείς μας βάλαμε στη θέση που βρισκόμαστε.

Με ό,τι υλικό κι αν φτιάξεις τις αλυσίδες, παραμένουν αλυσίδες. Κι όσο ψηλό κι αν φτιάξεις τον θρόνο σου, πάντα με τον κώλο κάθεσαι.

Δεν κουβαλάμε βαρύτερο σακί από την παιδική μας ηλικία. Καλή; Κακή; Αδιάφορο. Σε τσαλάκες και κρυφές πτυχώσεις, εκείνη η περίοδος κρύβει κομμάτι-κομμάτι το ψυχικό μας dna. Εκεί είναι στρωμένος όλος μας ο κώδικας.

Στο τέλος, αν είσαι τυχερός θα θυμάσαι κάτι λίγα. Όσο ζεις, λοιπόν, κάνε μεγάλη προσπάθεια να ζεις τα καλά με έμφαση. 

Άρης Αλεξανδρής