,

HOLY BOOKERY #3 – Βιβλία για το καλοκαίρι (και κάθε εποχή)

Ελαφριά ή βαριά, δεν έχει σημασία

Δεν ξέρω από πού προέκυψε η αντίληψη ότι τα “βιβλία για το καλοκαίρι” είναι ειδική κατηγορία βιβλίων που οφείλει να είναι light κι ευκολοδιάβαστη (ό,τι κι αν σημαίνει αυτό). Μάλλον από τους ανθρώπους που διαβάζουν μόνο το καλοκαίρι και αντιλαμβάνονται τα βιβλία ως αξεσουάρ παραλίας. Αγνοώντας πλήρως αυτή τη λογική κατηγοριοποίησης, η οποία, μεταξύ πολλών άλλων, μας στερεί τη δυνατότητα να διαβάσουμε βιβλία για τα οποία το καλοκαίρι ενδείκνυται περισσότερο από κάθε άλλη εποχή από πλευράς ελεύθερου χρόνου, έχω πέντε άσχετες μεταξύ τους προτάσεις, μικρές και τεράστιες:

Δύο Βήματα Μπρος Ένα Πίσω – Νίκος Αλιβιζάτος
Εκδόσεις Μεταίχμιο

Με θάρρος, χιούμορ, νηφαλιότητα και όχι δίχως κάποια οίηση, ο καθηγητής Νίκος Αλιβιζάτος ανατρέχει σε γεγονότα, προσωπικές ιστορίες και ορόσημα του τελευταίου αιώνα που σημάδεψαν την πορεία της νεότερης Ελλάδας και διαμόρφωσαν τον σκελετό της κοινωνικοπολιτικής πραγματικότητας που ζούμε μέχρι σήμερα. Το βιβλίο είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον γιατί διέρχεται ρυθμικά από πολλά επίπεδα, και το κάνει με γνώση και μέτρο. Ο Νίκος Αλιβιζάτος δεν είναι απλώς ένας πολύ καλός νομικός με πολιτικό αισθητήριο. Είναι όλα αυτά, βέβαια, αλλά τυχαίνει να έχει διαδραματίσει και ενεργό ρόλο σε όσα περιγράφει. Αυτό τού δίνει ένα ασυναγώνιστο πλεονέκτημα ανάλυσης, γιατί σημαίνει πως έχει ζήσει από πρώτο χέρι αυτά που ανατέμνει. Καταφέρνει έτσι να παραδώσει ένα έργο που, κάπως πονηρά, επιδέχεται πολλαπλές αναγνώσεις: άλλοτε διαβάζεται ως άτυπο νομικό εγχειρίδιο, άλλοτε ως οριακά σκανδαλοθηρικό memoir. Η προσωπικότητα του Ν. Αλιβιζάτου βρίσκεται παντού, στις νομικές του κρίσεις, στο πολιτικό του σχόλιο και στις πιο συναισθηματικές του αναφορές, και αυτό δεν ενοχλεί πουθενά, ίσα ίσα δίνει επιπλέον χρώμα στην αφήγηση. Αν υπάρχει, πάντως, κάποιο “ένοχο” στοιχείο στο Δύο Βήματα Μπρος Ένα Πίσω, αυτό ίσως είναι η ευκολία με την οποία ο συγγραφέας παραθέτει ακόμα και τις πολιτικές του αστοχίες, χωρίς όμως να αναλαμβάνει την ευθύνη γι’ αυτές. Μοιάζει λίγο σαν να κραδαίνει περήφανος τις καλές του προθέσεις, περνώντας μέσα από έκρυθμες καταστάσεις κι αφήνοντας πίσω του βομβαρδισμένα τοπία, τα οποία για κάποιον λόγο αφορούν μόνο τους άλλους. Από την άλλη, ο καθηγητής δεν αναλαμβάνει ούτε την ευθύνη των επιτυχιών του (τουλάχιστον όχι με το ύφος που θα αποκτούσαν άλλοι με τα μισά του επιτεύγματα), οπότε η αναπολογητική του απάθεια μπορεί να είναι μέρος του στιλ του.

Ravelstein – Saul Bellow
Penguin

Ο αποχαιρετισμός ενός καλού φίλου μέσα από μία αναδρομή στις ιστορίες που απηχούν την προσωπικότητα και συνθέτουν την ανάμνησή του. Ο Ravelstein ακούγεται σαν ένας πραγματικά ανυπόφορος άνθρωπος: είναι εξωφρενικά έξυπνος, χωρίς τη σεμνότητα που κάνει την εξυπνάδα υποφερτή. Μιλάει πολύ, έντονα, ενσαρκώνει τον εαυτό του σαν ρόλο, είναι τετραπέρατος. Απολαμβάνει τη φήμη και την προσοχή, αγαπάει επιθετικά, αναλύει με επώδυνη ακρίβεια τον κόσμο και δεν τον ενδιαφέρει αν οι γύρω του αντέχουν το βάρος του ταμπεραμέντου του. Κι όμως, ο φίλος του και αφηγητής Chick καταφέρνει να τον αποδεχτεί και να τον αγαπήσει με τον τρόπο που κανείς αποδέχεται και αγαπάει αυτό που υπερβαίνει τις επιλογές του και διεισδύει μέσα του ως αναπόφευκτο στοιχειό. Γιατί, τελικά, αυτό ακριβώς είναι η φιλία: ένα φάντασμα, κάτι που δεν υπάρχει πραγματικά, αλλά στοιχειώνει το μυαλό μας και το διαμορφώνει, για λόγους που δεν μπορούμε να εξηγήσουμε.

We Have Always Lived in the Castle – Shirley Jackson
Penguin

Η Merricat είναι περίεργη, φοβιτσιάρα, εμμονική, περίπου μάγισσα. Ζει σε ένα τεράστιο, απομονωμένο σπίτι μαζί με την αδερφή και τον θείο τους και μισεί τον έξω κόσμο. Γνωρίζει πόσο κακοί μπορούν να γίνουν οι άνθρωποι, γι’ αυτό φροντίζει να τους αποφεύγει. Ο θάνατος των γονιών, της θείας και του αδερφού της πριν από μερικά χρόνια από δηλητηρίαση είναι ένα σύννεφο που πλανιέται πάνω από το σπίτι της, αλλά και πάνω από τις σχέσεις της εναπομείνασας οικογένειάς της με το χωριό. Στον ρόλο του αποσυνάγωγου και στον μικρόκοσμο που έχει φτιάξει με την αδερφή και τον θείο της, όμως, έχει βρει ένα υπέροχο καταφύγιο και όλα δείχνουν πως θα έκανε τα πάντα για να προστατεύσει την ιδιωτική της θαλπωρή. Το μόνο σίγουρο, πάντως, είναι πως κανείς δεν μπορεί να ζει για πάντα χωρίς να αντιμετωπίσει τη δυσάρεστη πραγματικότητα. Αυτή που βρίσκεται έξω από το κάστρο, το κάστρο του καθενός μας. Η Shirley Jackson πραγματεύεται το μυστήριο και το θρίλερ σαν να είναι η ευκολότερη πρώτη ύλη, με νηφαλιότητα, συνταρακτική φυσικότητα και πανέξυπνες πλην λανθάνουσες δόσεις φεμινισμού. Ξέρει πως οι πιο ενδιαφέρουσες ποιότητες τρόμου βρίσκονται ήδη μέσα στον άνθρωπο, έτσι δεν πάει μακριά για να τον βρει. Απλώς στρώνει αριστοτεχνικά τον δρόμο για τη σύγκρουση (την οποία μπορείς σχεδόν να ψηλαφήσεις στον αέρα χωρίς καν να διαφαίνεται στον ορίζοντα) κι αφήνει τους ανθρώπους να κάνουν τα υπόλοιπα.

Έλλην, Ρωμηός, Γραικός – Συλλογικό
Εκδόσεις Ευρασία

Η εθνική συνείδηση είναι κατάσταση που παρουσιάζει μιαν άπιαστη ρευστότητα ανά τους αιώνες, αποτελώντας συνισταμένη πολλών σύνθετων παραγόντων: του αυτοπροσδιορισμού, του ετεροπροσδιορισμού, των συγκυριών, των γεωγραφικών δεδομένων, των πολιτικών αναγκαιοτήτων, της πολιτισμικής προόδου, της ιστορικής αλήθειας, του μύθου και της πλάνης. Οι ατομικές και συλλογικές ταυτότητες είναι, εν τέλει, αποτέλεσμα περίπλοκων διεργασιών μέσα στον χρόνο, που δεν παύουν να επηρεάζουν το παρόν με συμβολικούς αλλά και τελείως πρακτικούς όρους. Στο συλλογικό επιστημονικό έργο Έλλην, Ρωμηός, Γραικός, μία ομάδα έγκριτων ιστορικών ψηλαφεί τις διάφορες εννοιολογήσεις της ελληνικότητας από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, και μέσα από τις λέξεις προσπαθεί να εξαγάγει χρήσιμα συμπεράσματα για το πώς η αντίληψη του εαυτού και της θέσης του στον κόσμο γεννιέται, χτίζεται, μεταβάλλεται και εμπεδώνεται. Η αναζήτηση αυτή έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον, επειδή δεν βασίζεται σε αχαλίνωτη θεωρητικολογία και δόγματα. Άξονας της προσπάθειας είναι, αντιθέτως, οι πηγές, δηλαδή η ανθρώπινη εμπειρία και μαρτυρία όπως αποτυπώνεται ή διαδίδεται σε στενά ή φαρδιά διαστήματα. Είμαστε αυτό που ήμασταν χθες; Αυτό που θέλουμε να γίνουμε; Αυτό που νομίζουμε ότι είμαστε; Αυτό που πιστεύουν οι άλλοι για εμάς; Αυτό που πιστεύουμε ότι πιστεύουν; Η αλήθεια μάλλον βρίσκεται σε ενδιάμεσες αποχρώσεις και σίγουρα δεν είναι στατική. Ένα εκπληκτικό βιβλίο, όχι ακριβώς για παραλία. Σίγουρα, πάντως, είναι αρκετά βαρύ ώστε να μην πάρει ο αέρας την πετσέτα.

Σικελικό Ειδύλλιο – Σώτη Τριανταφύλλου
Εκδόσεις Πατάκη

Η ελληνική λογοτεχνία, εν μέρει λόγω έλλειψης χρημάτων κι εν μέρει λόγω πολύ περιορισμένων οριζόντων, πάσχει από την ασθένεια της ομφαλοσκόπησης. Στην πλειονότητά τους, δηλαδή, οι Έλληνες συγγραφείς πιστεύουν πως λογοτεχνία είναι να μιλούν για τον εαυτό τους ή να διαγωνίζονται στο κλισέ ελληνοκεντρικό μελόδραμα. Η Σώτη Τριανταφύλλου είναι από τους πολύ λίγους που έχουν τα φόντα να δουν τον κόσμο πέρα από τη σφαίρα της ατομικότητάς τους και να τον περιγράψουν επί τη βάσει εξωγενών αναφορών, με πνεύμα και ύφος που αντανακλούν ευρύτερης ποικιλίας επιδράσεις και υψηλού επιπέδου γνώσεις. Μπορεί λοιπόν να δημιουργεί κόσμους, δεν “βιβλιοποιεί” απλώς τον δικό της. 

Το Σικελικό Ειδύλλιο μας μεταφέρει στη μεταπολεμική Σικελία, όπου, μέσα από μία παράλληλη, ημερολογιακού τύπου, αφήγηση μίας νεαρής κοπέλας κι ενός έμπειρου αστυνομικού, καταδυόμαστε στη μικρή -αλλά γεμάτη μαφιόζικο τρόμο και απαρχαιωμένα επαρχιακά ήθη- πόλη Ριβοντόρο. Εκεί, οι άνθρωποι ζουν παραδομένοι στο δίκαιο του ισχυρού, δέσμιοι των πρωτόγονων αντιλήψεών τους για τη ζωή, την ηθική και τις ανθρώπινες σχέσεις. Τόσο η Κοντσέτα Βιτάλε όσο και ο Ντε Ματέις, όμως, ασφυκτιούν μέσα στη μικρή κοινωνία που όταν δεν παραμένει στατική, μοιάζει να κινείται προς τα πίσω, και ψάχνουν, ο καθένας από τη δική του θέση, έναν τρόπο να κάνουν τη διαφορά. Για να εξελιχθούν, για να ξεχάσουν, για να εξελιχθούν ξεχνώντας, για να γνωρίσουν μία δικαιότερη, πιο ελεύθερη μορφή ζωής. Το βιβλίο διαβάζεται ως ελλειπτικό μυθιστόρημα, ως ιστορική καταγραφή με μυθοπλαστικό άλλοθι, αλλά και ως λοξή πλην διαχρονική coming of age ιστορία.

Να αρχίσουν οι παραγγελίες παρακαλώ.
Θα επανέλθω σύντομα.

 

What do you think?

0 points
Upvote Downvote

Total votes: 0

Upvotes: 0

Upvotes percentage: 0.000000%

Downvotes: 0

Downvotes percentage: 0.000000%