,

HOLY BOOKERY #4 – Πέντε βιβλία για τις γιορτές

Josiah Ober, Colson Whitehead, Αλέξης Παπαχελάς κ.α.

holy bookery #4

Τελειώσατε τη στοίβα με τα αδιάβαστα; Αποφασίσατε να αγνοήσετε λίγο ακόμα τη στοίβα με τα αδιάβαστα γιατί για κάποιον ανεξήγητο λόγο σάς φαίνονται παλιά, παρ’ ότι είναι αδιάβαστα; Μήπως δεν εμπιστεύεστε το γούστο σας; Μήπως δεν είστε ποτέ σίγουροι τι να αγοράσετε και θέλετε μια ευγενική κλωτσιά στο καλάμι σπρωξιά;

Say no more

Να μερικές προτάσεις:

Η Άνοδος και η Πτώση της Κλασικής Ελλάδας
Josiah Ober
Εκδόσεις Δώμα

Δεν ξέρεις πού να πρωτοσταθείς για να σκεφτείς, καθώς διαβάζεις το υπεραναλυτικό και πυκνογραμμένο έργο του Josiah Ober για την ακμή και την παρακμή της κλασικής Ελλάδας, ειδικά αν είσαι από αυτούς που ερμηνεύουν κάθε νέο στοιχείο για την κλασική αρχαιότητα ως επιτακτικό ερέθισμα για ακόμη περισσότερες πληροφορίες. Η διαδικασία είναι συναρπαστική κι εποικοδομητική, με έναν παράφορο τρόπο. Υπερβάλλοντας μερικές φορές στις τεχνικότητες και στα αριθμητικά στοιχεία (αν υποθέσουμε ότι το βιβλίο απευθύνεται και σε κοινά πέραν του επιστημονικού εν στενή εννοία) ο Ober καταπιάνεται με το οικοδόμημα της κλασικής Ελλάδας διεισδυτικά και εμπεριστατωμένα, αλλά και με έναν ασυνήθιστο ρεαλισμό. Εδώ έγκειται το μεγάλο πλεονέκτημα του βιβλίου: χωρίς να τον εξουδετερώνει, βάζει στην άκρη τον παραμορφωτικό ρομαντισμό που το αρχαίο κάλλος εμπνέει σχεδόν αντανακλαστικά, και εξετάζει την ιστορία με πραγματιστικούς όρους: σε ποιες παραμέτρους οφείλεται η πολιτισμική και οικονομική ακμή στον ελλαδικό χώρο κατά τους κλασικούς χρόνους, πού οδηγεί το εργαλείο της δημιουργικής καταστροφής, ποιο ήταν το βαθύτερο νόημα της πόλης-κράτους, πώς η ερμηνεία του εαυτού, η έννοια της ταυτότητας και οι όροι της συνύπαρξης επηρεάζουν το βιοτικό επίπεδο ενός λαού και με ποιον τρόπο αυτό που ορίζεται ως προσόν ενός τρόπου οργάνωσης φέρνει την αναπόφευκτη πτώση; Εξαιρετικά ενδιαφέρον.

The Nickel Boys/Τα αγόρια του Νίκελ
Colson Whitehead
Fleet/Ίκαρος

Υπάρχουν πολλοί τρόποι να μιλήσει κανείς για το μαύρο βίωμα: με κορώνες, κλισέ, στόμφο, επιθετικότητα, μελόδραμα, χιούμορ, διδακτισμό κ.ο.κ. Ο τρόπος που επέλεξε ο Colson Whitehead είναι μακριά από μανιέρες και εύκολες λύσεις, και σοκάρει ακριβώς επειδή δεν προσπαθεί. Οι ζοφερές εμπειρίες των μαύρων αγοριών στο αναμορφωτήριο Nickel στη Florida των 60s αναβιώνουν χωρίς περιττές δραματοποιήσεις και σάλτσες, παρά μόνο μέσα από την απέριττη δύναμη της ειλικρίνειας και της ιστορικότητάς τους. Η συστημική ανισότητα, η κοινωνική αδικία, η αίσθηση της απόγνωσης και το φιλοσοφικό δίλημμα μεταξύ ιδεαλισμού και κυνισμού αποτυπώνονται με τη συγκλονιστική διαύγεια που μόνο η νηφαλιότητα μπορεί να προσφέρει, καθώς η αφήγηση της θλιβερής ζωής του Elwood Curtis ξεδιπλώνεται. Σε μία βαθιά ρατσιστική κοινωνία, το να είσαι μαύρος δεν είναι απλώς ελάττωμα· είναι προκαταβολική ενοχή για κάτι απροσδιόριστο – ένα είδος προπατορικού αμαρτήματος. Συνηθίζουμε να λέμε ότι οι άτυχοι άνθρωποι βρέθηκαν “στο λάθος μέρος τη λάθος στιγμή”, αλλά για τον Elwood κάθε μέρος και κάθε στιγμή θα μπορούσαν να αποβούν λάθος. Για τον Elwood και για όλους εκείνους που ο Elwood συμβολίζει. Το The Nickel Boys διαβάζεται όχι τόσο για τη λογοτεχνική του αξία, αλλά για την έξυπνη ιδέα και το σοφό του πνεύμα.

Look Homeward, Angel
Thomas Wolfe
Penguin Modern Classics

Είναι ίσως αχρείαστα μεγάλο, φλυαρεί αρκετά, διαβάζεται δύσκολα, αλλά αξίζει τον κόπο με έναν Proustian τρόπο ετεροχρονισμένης αποζημίωσης (χωρίς να έχει καμία σχέση με Proust, προφανώς): Μπορεί το Look Homeward, Angel να γράφτηκε το 1929, όμως η ουσία του είναι σημερινή, τόσο σημερινή που σε σημεία σε κάνει να αναρωτιέσαι πώς είναι δυνατόν ένας σχεδόν αιώνας να έχει αφήσει αναλλοίωτες τόσες παραμέτρους της οικογενειακής φυσιολογίας. Έμαθα για το βιβλίο από ένα επεισόδιο του Ozark (Nαι, οι καλές σειρές σε ωθούν και σε αυτή την κατεύθυνση! Tο Αναζητώντας τον Χαμένο Χρόνο, για παράδειγμα, με έπεισε να το διαβάσω η Dr. Melfi στο The Sopranos), και το διάβασα αργά αργά, με υπομονή. Δεν γινόταν αλλιώς. Ο Eugene Gant μεγαλώνει σε μία δυσλειτουργική οικογένεια προσπαθώντας να βρει τον εαυτό του μέσα σε έναν κυκεώνα δυσχερειών και παραδοξοτήτων. Στη ζωή του επικρατεί μία σουρεαλιστική μιζέρια· ο ίδιος είναι διαρκώς εκκρεμής. Πριν ακόμη η έννοια της κακοποιητικής σχέσης αποκτήσει όνομα, άνθρωποι σαν τον Eugene ασφυκτιούσαν και δεν ήξεραν γιατί, ένιωθαν χαμένοι και δεν ήξεραν πού να στραφούν. Οι απορροφημένοι από τον εαυτό τους γονείς, τα σκληρά αδέρφια, ο άχαρος και αχανής κόσμος, όλα τους είναι αφορμές για να αποφασίσει ο ήρωας να κάνει, με πολλά ζόρια, την πιο σωτήρια στροφή: τη στροφή στον εαυτό του. Υ.Γ. Προσέξτε τον χαρακτήρα της Eliza. Το βιβλίο θα άξιζε και μόνο γι’ αυτόν.

Ένα Σκοτεινό Δωμάτιο 1967-1974
Αλέξης Παπαχελάς
Μεταίχμιο

Οι ταραχώδεις εποχές που δημιουργούν τομές στην Ιστορία, έχουν την τάση να εξαϋλώνονται μέσα στα πάθη που εξάπτουν. Η χούντα άφησε πίσω της οργή, απώλειες, πολιτική υπανάπτυξη, αλλά και ένα πέπλο ασάφειας να καλύπτει πολλά από τα σημεία της εγκληματικής της δράσης. Ποιος ήταν ο τρόπος σκέψης των ηγετών της, ποια η δυναμική των σχέσεών τους, πώς η αλληλεπίδραση με τους ξένους παράγοντες επηρέασε τις εξελίξεις, ποιο ήταν το κίνητρο για κάθε ενέργεια των πρωταγωνιστών της; Η δικτατορία παραμένει στη μνήμη μας ως τραύμα αλλά και ως ομίχλη. Γι’ αυτό και το νέο βιβλίο του Αλέξη Παπαχελά καταπιάνεται με την επταετία και με τη φρικαλέα κορύφωσή της μέσα από το πιο προβληματικό και παράλληλα κομβικό της πρίσμα: το νοερό σκοτεινό δωμάτιο. Δηλαδή μέσα από τον ζοφερό κόσμο του παρασκηνίου: τα κέντρα λήψης αποφάσεων, τις κλειστές πόρτες, τους αφανείς πρωταγωνιστές, τα ποικίλα συμφέροντα ή ακόμη και τους διαλόγους (the actual words που λέμε) τα οποία πυροδότησαν ό,τι εμείς αντιλαμβανόμαστε σήμερα ως δυσθεώρητο ιστορικό μέγεθος. Το βιβλίο διαβάζεται ως μία προνομιακή αφήγηση εκ των έσω. Η ακαταπόνητη ιστορική και δημοσιογραφική έρευνα ετών και οι συχνά πιεστικές συνεντεύξεις του Παπαχελά από ιστορικές πλην απρόσιτες προσωπικότητες μας δίνουν πρόσβαση στον μυστικό και πολυδαίδαλο κόσμο που από τα υλικά του πλάστηκε η μεταπολίτευση. Ένα σημαντικό βιβλίο αποκαρδιωτικών συμπερασμάτων. Τις περισσότερες φορές, οι κακοί της ιστορίας είναι και οι πιο χαζοί.

Εκπνοή
Ted Chiang
Ίκαρος

Η επιστημονική φαντασία του Ted Chiang στην περίφημη Εκπνοή μού προκάλεσε κάποια αμηχανία: δεν είμαι σίγουρος ότι με ενδιέφερε· ο ενθουσιασμός του συγγραφέα για τις ιδέες του υπερκερά την απόδοση των ιδεών, με αποτέλεσμα οι τελευταίες να φτάνουν στα μάτια και στο μυαλό σου όπως θα τις μετέδιδαν τα εκφραστικά μέσα ενός ευρηματικού geek, όχι ενός συγγραφέα που απευθύνεται σε μη πωρωμένους αναγνώστες· κάπως αφελείς, δηλαδή, ή λίγο παιδικές ή, ίσως, υπερβολικά niche. Για να είμαι ειλικρινής, δεν πιστεύω ότι η Εκπνοή αποτελεί λογοτεχνία. Είναι όμως ένα πολύ γενναίο άνοιγμα σε προβληματικές που η λογοτεχνία σνομπάρει: στο εποικοδόμημα του ψηφιακού κόσμου, στην ηθική και στον πολιτισμό της τεχνολογίας, στις φιλοσοφικές προεκτάσεις που εμπνέει η ανάπτυξη των δυνατοτήτων του νου. Η ιστορία των λεγόμενων “ψηφιόντων”, για παράδειγμα, είναι πραγματικά πρωτότυπη, ερεθιστική και επιδέχεται πολλαπλές αναγνώσεις: έχουμε σκεφτεί ποτέ σοβαρά τι αποτύπωμα αφήνει η ψηφιακή μας ζωή; τι πλάσματα δημιουργούμε και πόσες ζωές ζούμε ονλάιν; Τι μένει πίσω μας όταν εμείς προχωράμε στην επόμενη τεχνολογική εμπειρία; Και μόνο γι’ αυτό το διήγημα, η Εκπνοή αξίζει την προσοχή μας.

Μέχρι την επόμενη φορά.

What do you think?

9 points
Upvote Downvote

Total votes: 9

Upvotes: 9

Upvotes percentage: 100.000000%

Downvotes: 0

Downvotes percentage: 0.000000%